Zwiedzanie

Grób rodziny Juliusza Herman

"Świat" 1933, nr 14, s. 19.

Osoby pochowane w grobie

1. Herman Józefa z Mrokowskich
Urodziła się w 1831 r.
Zmarła 16 czerwca 1878 r.

2. Herman Juliusz¹
kupiec, kolekcjoner dzieł sztuki

Urodził się w 1821 r.

Praktykował u Piotra Antoniego Steinkellera, właściciela m.in. sieci kurierskiej obsługującej najważniejsze szlaki pocztowe. Doświadczenie tam zdobyte oraz własna pracowitość i ruchliwość pozwoliły Hermanowi na utworzenie "jednego z najznamienitszych domów ekspedycyjnych w kraju"².

Oprócz "zbijania majątku" zajmował się kolekcjonowaniem dzieł sztuki, którą to pasję kontynuował jego syn, również Juliusz.

Zmarł 30 sierpnia 1879 r.

3. Herman Juliusz
kupiec, malarz, meloman, kolekcjoner dzieł sztuki

Urodził się w 1858 r.

Jak to określił autor hasła w PSB, Juliusz Herman (syn) pochodził z warszawskiej plutokracji o ambicjach kulturalnych³.

Studia ukończył na Politechnice w Rydze. Po ojcu odziedziczył prężnie działające przedsiębiorstwo handlowo-ekspedycyjne.

Z zamiłowania malarz i meloman. Malarstwa uczył się m.in. w pracowni Wojciecha Gersona i Akademii Monachijskiej. Tworzył głównie akwarele i pastele, które wystawiał na konkursach. Grywał też na wiolonczeli i komponował pieśni.

Przyjaźnił się z Leonem Wyczółkowskim, Julianem Fałatem Jackiem Malczewskim, a jego mieszkanie zdobiły dzieła m.in. Jana Matejki (Uczta u Wierzynka), Aleksandra Gierymskiego, Józefa Chełmońskiego, Stanisława Wyspiańskiego, Józefa Mehoffera. Zamiłowania artystyczne przekładały się także na "praktyczną" działalność kulturalną: był jednym z członków założycieli warszawskiej Filharmonii, a w l. 1904-1916 piastował stanowisko wiceprezesa Towarzystwa Zachęty Sztuk Pięknych

Jednocześnie nie zaniedbywał interesów rodzinnych, co pozwoliło mu na zakup majątku Piasecznica koło Sochaczewa. Jednym z jego bardziej dochodowych przedsięwzięć był też udział w organizowaniu sieci elektrycznych tramwajów warszawskich.

Zmarł 1 kwietnia 1933 r. w Warszawie.

4. Herman Aleksandra ze Szczuków
Urodziła się w 1891 r.
Zginęła w Powstaniu Warszawskim 2 września 1944 r.

5. Herman Juliusz
Urodził się w 1922 r.
Zginął w Powstaniu Warszawskim 2 września 1944 r.

Nagrobek

Data powstania: 1880 r.
Data renowacji: bd.
Twórca: Bolesław Syrewicz
Kwatera: T.

Pomnik rodziny Juliusza Hermana uważany był przez długi czas za najpiękniejszą rzeźbę Cmentarza Powązkowskiego. Zdetronizowany został dopiero przez nagrobek Juliana Frageta autorstwa Bolesława Jeziorańskiego.

Autorem wykonanego z białego marmuru grobowca był Bolesław Syrewicz, który ozdobił Stare Powązki niejednym wysokiej klasy pomnikiem. Monument, ufundowany przez Juliusza Hermana syna, stanął na cmentarzu w lipcu 1880 r.

Na dosyć masywnym cokole, którego przednią ścianę zdobi inskrypcja ujęta w misterną girlandę, artysta ustawił sarkofag, częściowo przykryty kirem. Na tej konstrukcji umieścił zaś postać niewieścią - alegorię Smutku tak opisywaną przez dziennikarza "Kuriera Warszawskiego":

"Kobieta o rysach wyrażających głęboką a poważną i uroczystą boleść, otulona w szatę artystycznie udrapowaną, ma twarz przesłoniętą delikatnym welonem, który fałduje się wiotkimi zmarszczkami na profilu twarzy. W jednej ręce trzyma wianek jagód i kwiatów, w drugiej symbol grobów, gałązkę palmową (...)"⁴.

Tłem dla figury jest ściana fantazyjnie wycięta na szczycie i zwieńczona krzyżem, a bezpośrednio nad głową Smutku umieszczono gwiazdę⁵. Cały monument ma prawie 5 m wysokości.

Dziennikarze dosłownie rozpływali się w zachwycie nad dziełem Syrewicza. W cytowanym już "Kurierze Warszawskim" czytamy więc:

"(...) Figura pomyślana jest szlachetnie i wdzięcznie, ma ona przyjmującą grację cichego smutku, który nadaje właściwy wyraz całej dalszej kompozycji szczegółów.

(...) Podnieść należy delikatność dłuta artysty, zwłaszcza w misternem wykończeniu kwiecistych girland, wijących się na cokole, jako też owego welony, który ma wiotkość i przejrzystość ulotnej gazy.

P. Syrewicz wzniósł na cmentarzu naszym prawdziwe dzieło sztuki."⁶

Nie obyło się zresztą bez ogólnych uwag na temat poziomu ówczesnej nagrobnej skulptury (jak to dawniej mówiono). Biorąc za przykład pomnik rodziny Herman dowodzono więc, że polskich artystów stać na wyjątkowe i wartościowe dzieła, co więcej wcale nie są one droższe od przeciętnej, pospolitej "kamieniarki" (omawiany nagrobek miał kosztować "tylko" 2500 rubli)⁷.

Tym, co urzekło warszawską publiczność był przede wszytkim ów delikatny welon. Zapewne na życzenie klientów Syrewicz powtórzył go na pomniku Gracjana Dąbrowskiego (kw. 32 wpr.)⁸, Marii A. Siemenowej (1889 r., Cmentarz Prawosławny na Woli), a sam pomysł powielił także Jan Woydyga w posągu na grobie Wilhelminy Jakubowskiej (zm. 1898 r.). Tadeusz M. Rudkowski podaje jednak, iż był to już od dawna sprawdzony "patent" paryskich rzeźbiarzy⁹. Chwała jednak Syrewiczowi, iż przeniósł go na polski grunt :-)

Dzieła Bolesława Syrewicza cieszyły się uznaniem i popularnością. Także nagrobek rodziny Herman niedługo pozostawał unikatem. Otóż na Cmentarzu Prawosławnym na Woli znajdujemy drugi, prawie taki sam, choć ustępujący wykonaniem, wystawiony w 1905 r. dla Andreja N. Grimma. I tu pojawia się problem, otóż Bolesław Syrewicz zmarł w 1899 r., zarówno jednak cokół, jak i podstawa posągu z grobowca Grimma podpisana jest sygnaturą rzeźbiarza. Być może wykonał go ktoś z pracowni artysty, która przez jakiś czas po jego śmierci funkcjonowała jeszcze pod nazwiskiem mistrza.

Prasa przełomu XIX i XX w. była zachwycona dziełem Syrewicza przez szereg lat wymieniając go wśród najpiękniejszych pomników Cmentarza Powązkowskiego. Także i nas, przyzwyczajonych do nowoczesnej prostoty (przechodzącej zazwyczaj w prostactwo) form nagrobnych, z pewnością oczaruje ten pomnik.

Przypisy

To niby drobiazg, ale grobwoiec poświęcony jest Juliuszowi, a nie Julianowi, jak podaje Tadeusz M. Rudkowski (Cmentarz Powązkowski w Warszawie : panteon polski, (Nasze Pamiątki i Krajobrazy), Wrocław 2006, s. 160-161). Są to dwa różne imiona. Na nagrobku występuje forma Juliusz, dla wszytkich potomków w linii męskiej.
[Nekrolog Juliusza Hermana], "Kurier Warszawski" 1879, nr 246, s. 3.
Hasło: Herman Juliusz [w:] Polski słownik biograficzny. T. 9, Gross Adolf - Horoch Kalikst, [komitet red. W. Konopczyński et al.], Warszawa 1960-1961, s. 464.
"Kurier Warszawski" 1880, nr 153, s. 3-4.
Syrewicz bardzo chętnie powtarzał tę kompozycję (tzn. masywny cokół z miejscem na inskrypcję, rzeźba i tablica, stanowiąca dla niej tło).
"Kurier Warszawski" 1880, nr 153, s. 4.
"Tygodnik Powszechny" 1880, nr 31, s. 495.
Według serwisu http://www.ornatowski.com za 31 rubli można było w pocz. XX w. kupić np. krowę dojną, więc za 2500 rubli można było nabyć całkiem liczne stado :-)
Jego kopie znajdziemy m.in. na cmentarzach w Radomiu i Lublinie.
Tadeusz M. Rudkowski, Cmentarz Powązkowski w Warszawie : panteon polski, (Nasze Pamiątki i Krajobrazy), Wrocław 2006, s. 162.

Do góry