Povoskoviana, czyli pow您kowskie r騜no軼i


Plany Warszawy i okolicy

Uwaga! Aby zobaczy dany plan w pe軟ych wymiarach, otw鏎z go w nowej karcie/oknie (prawoklik - Otw鏎z na karcie/w nowym oknie).


Plan okolic Warszawy (fragment)

Skala 1 : 21 000.
[B.m.] : Kwatermistrzostwo Generalne Wojska Polskiego, 1819.

毒鏚這: Atlas historyczny Warszawy : wybrane 廝鏚豉 kartograficzne, [oprac. i red. nauk. A. Jankiewicz, P.E. Weszpi雟ki, M. Witecki]. Warszawa : Miasto Sto貫czne Warszawa [etc.], 1999.

Uwagi: Celowo wykadrowa豉m ten plan na wsi Pow您ki, a nie naszym cmentarzu, aby zilustrowa kilka "rewelacji", o kt鏎ych wspomina豉m w Ciekawostkach. Jak wida ustronie Czartoryskich znajdowa這 si do嗆 daleko od nekropolii, wi璚 ani pogrzebowe dzwony, ani cmentarne "wyziewy" nie mog造 zak堯ci ksi瘰twu sielanki ;)


Plan miasta sto貫cznego Warszawy

Wymierzony przez officer闚 Korpusu In篡nier闚 w l. 1818 i 1819 i litografowany przez tych瞠 1822 r.

毒od這: B. Krassowski, B. Majewska, Plany Warszawy 1815-1831, (Zabytki Polskiej Kartografii; z. 4), Warszawa : BN, 1982.

Uwagi: Z planami wymierzonymi w roku X, a wydanymi w roku Y zawsze jest problem: jaki faktycznie stan przedstawiaj? Na podstawie innych 廝鏚e wiemy, 瞠 Stare Pow您ki pierwszy raz powi瘯szono dopiero w 1820 r., tymczasem wg naszego planu nast徙i這 to przed 1819 r., chyba 瞠 - no w豉郾ie - przed podaniem do druku mapa zosta豉 tu i 闚dzie zaktualizowana.

Jak by nie by這, plan 闚 jest szczeg鏊nie cenny nie tylko dla "pow您kologa", ale w og鏊e dla varsavianisty. Zaznaczono na nim bowiem numery hipoteczne poszczeg鏊nych posesji m.in. zabudowa s逝瘺y cmentarnej i tajemniczej posesji na terenie dzisiejszych kw. 177 wpr. (zob. Inne budynki).


Plan Warszawy

Skala [ca 1:16.800], podzia趾a liniowa w s捫niach.
Krzysztof Juliusz Henryk Kolberg ; rytowa Wilhelm Ruchacz.
Warszawa : w Instytucie Litog[raficznym] Szkol[nym], 1827.

毒od這: e-Biblioteka Uniwersytetu Warszawskiego.

Uwagi: Najbardziej frapuj帷ym elementem tego planu jest zakre郵one nieco ko郵aw kresk pierwsze(?) powi瘯szenie cmentarza. I tu pojawiaj si pytania, o kt鏎ych wspomina豉m na wst瘼ie.

Wiemy, 瞠 powi瘯szenia dokonano na pocz徠ku l. 20-tych XIX w., dlaczego wi璚 na planie teren 闚 nie zosta uj皻y jako cz窷 cmentarza (wyra幡ie zaznaczono mur oraz fragment jakiej drogi)? Czy瘺y nowy cmentarz nie by jeszcze u篡tkowany? W takim razie, dlaczego odrysowano wzniesione w l. 1820-1822 budynki kancelarii oraz mieszka dla plebana i s逝瘺y cmentarnej (kw. 19-21)? Czy瘺y plan wydany w 1827 r. by tylko lekko skorygowan wersj jaki starszych pomiar闚? C騜, niestety cz瘰to si tak zdarza這, st康 mora taki, 瞠 daty publikacji 廝鏚e kartograficznych nale篡 traktowa z rozs康n podejrzliwo軼i :(


Plan de la ville Varsovie

Wykonany z rozkazu cesawicza Konstantego przez oficer闚 korpusu in篡nier闚 Wojska Kr鏊estwa Polskiego w 1829 r.

毒od這: B. Krassowski, B. Majewska, Plany Warszawy 1815-1831, (Zabytki Polskiej Kartografii; z. 4), Warszawa : BN, 1982.

Skoro W.Ksi捫 rozkaza, to trzeba si by這 wykaza, tote niniejszy plan zawiera wyj徠kowo du穎 szczeg馧闚. Niestety, wiele z nich pozostaje dla mnie owianych tajemnic. Ot, np. tajemniczy "prostok帷ik" na zach鏚 od katakumb czy te kilka innych "piktogram闚" na terenie cmentarza (zob. Inne budynki).


Plan de la ville Varsovie = Plan miasta sto貫cznego Warszawy (fragment z cmentarzem)

Plan de la ville Varsovie = Plan miasta sto貫cznego Warszawy (fragment z wsi Pow您ki, dawnym parkiem Czartoryskich i pobliskim obozem wojskowym)

Skala 1 : 4200.
[B.m.] : Korpus In篡nier闚 Wojskowych, 1831.

毒鏚這: Atlas historyczny Warszawy : wybrane 廝鏚豉 kartograficzne, [oprac. i red. nauk. A. Jankiewicz, P.E. Weszpi雟ki, M. Witecki]. Warszawa : Miasto Sto貫czne Warszawa [etc.], 1999.

Uwagi: S to fragmenty tzw. planu J霩efa Koriota, pod kt鏎ego dow鏚ztwem w l. 20-tych XIX w. in篡nierowie wojskowi wykonywali pomiary Kr鏊estwa Polskiego. No w豉郾ie: daty. Chocia plan wydano w 1831 r., to faktycznie odzwierciedla on stan nieco wcze郾iejszy. Ma這 tego, na podstawie pracy kartograf闚 podleg造ch Koriotowi, w nast瘼nych latach opracowywano kolejne edycje plan闚, zazwyczaj uzupe軟ione i skorygowane.

Jakkolwiek sam Cmentarz Pow您kowski zosta potraktowany nieco "po macoszemu" ;), to z wielk dba這軼i o szczeg馧y oddano wygl康 letniego obozu wojskowego. Warto te zwr鏂i uwag m.in. na wysadzon drzewami p騧niejsz ul. Tatarsk prowadz帷 do "Obozu Artylleryi Pieszey" czy fort 27 splantowany w kilka lat p騧niej podczas kolejnego powi瘯szenia Cmentarza Pow您kowskiego.


Karta okrestnostej Var鈴vy snjataja instrumental'no v" 1836 godu dlja manevrov"

Uwagi Ten 郵iczny, kololorowy plan pokazuje Stare Pow您ki w czasach reorganizacji, lecz trudno mi orzec, czy dokumentuje stan przed czy po przej璚iu zarz康u nekropoli przez miasto.

Ot, np. w 1836 r. mia pono nast徙i podzia na kwatery. I rzeczywi軼ie, wojskowi mierniczy zaznaczyli siatk alejek, r闚nie na terenie, kt鏎y mia by przy陰czony dopiero w 1837 r. (zob. powi瘯szenia Cmentarza Pow您kowskiego)... Zagadkowe s tak瞠 obiekty usytuowane wzd逝 ul. Pow您kowskiej. Pierwszy z nich to ko軼i馧, lecz nie jestem w stanie zidentyfikowa dw鏂h nast瘼nych, gdy 廝鏚豉 wspominaj co najwy瞠j o zespole budynk闚 plebanii i kancelarii...

 


Plan de la ville Varsovie (wersja zaktualizowana i poprawiana)

Oprac. na rozkaz ks. Iwana Paskiewicza przez Sztab Generalny pod dow鏚ztwem genera-majora Richtera w 1838 r.

Skala 1 : 4200

毒鏚這: L. Kr鏊ikowski, L. Szaniawska, Plany i mapy Warszawy 1832-1944, (Zabytki Polskiej Kartografii ; z. 5), Warszawa : BN, 1999.

Uwagi: Plan ten by dla mnie odkryciem stulecia ;) Superdok豉dny, nie tylko oddaje bieg alejek (a wi璚 i kszta速 kwater), ale i zarysy budynk闚. Od razu wida, 瞠 "architektura krajobrazu", ustalona po przej璚iu zarz康u nekropoli przez miasto nieco si zmieni豉 do naszych czas闚 (por. cho熲y kszta速 dzisiejszych kw. I-IV oraz 1-4, promieniste alejki przy Bramie III).


Plan goroda Varsavy

Skala 1 : 16800
[B.m] : [b.w.], 1842

毒鏚這: L. Kr鏊ikowski, L. Szaniawska, Plany i mapy Warszawy 1832-1944, (Zabytki Polskiej Kartografii ; z. 5), Warszawa : BN, 1999.

Uwagi Kolejny plan r闚nie ma proweniencje wojskowe i r闚nie odpowiedzialnym za jego powstanie by genera-major Richter. Niestety wydawcy reprintu nie zadbali o jego dobra jako嗆, lecz uwa積y badacz dostrze瞠 alejk promieni軼ie odchodz帷 od Bramy III. Generalnie wydaje mi si jednak, i ca造 plan jest tylko wariantem dokumentu z 1838 r.


Plan Warszawy

Skala [ca 1:16.800], podzia趾a w sa瞠nach i s捫niach.
Warszawa : wyda W. Kolberg ; w litografii J. Herknera, 1848.

毒od這: e-Biblioteka Uniwersytetu Warszawskiego.

Uwagi: I znowu kolejne pytania, tym razem dotycz帷e "kropek na mapie". Ot騜, na naszym planie zaznaczono katakumby, ko軼i馧, plebani z budynkami s逝瘺y cmentarnej oraz... jaki bli瞠j niezidentyfikowany obiekt na linii katakumb. Nie by豉 to ani dzwonnica, ani ambona, wi璚 co?

Inn "zagadk", kt鏎 kiedy dok豉dniej Wam obja郾i, jest teren za katakumbami. Ot騜, wg J霩efa ζzarkiewicza (zob. plan ni瞠j) przy陰czono go w 1841 r., podczas gdy na naszej mapie wyra幡ie "odstaje" od nekropolii. Zdradz Wam tylko tyle, 瞠 zakup terenu pod poch闚ki nie zawsze pociaga za sob jego natychmiastowe u篡tkowanie. W tym wypadku zwlekano ponad 10 lat!


Plan goroda Var鈴vy i okrestnostej = Plan miasta Warszawy i okolic

Skala 1 : 16 800, podzia趾a w 200 s捫niach.
Oprac. i wyda Kalikst Witkowski.
Warszawa : Litografia Sztabu Generalnego, 1856.

毒鏚這: Atlas historyczny Warszawy : wybrane 廝鏚豉 kartograficzne, [oprac. i red. nauk. A. Jankiewicz, P.E. Weszpi雟ki, M. Witecki]. Warszawa : Miasto Sto貫czne Warszawa [etc.], 1999.

 

 


Plan goroda Var鈴vy = Plan de la ville Varsovie (zaktualizowana wersja planu z 1825 r.)

Skala 1 : 4200
[B.m.] : [b.w], 1859

毒鏚這: L. Kr鏊ikowski, L. Szaniawska, Plany i mapy Warszawy 1832-1944, (Zabytki Polskiej Kartografii ; z. 5), Warszawa : BN, 1999.

Uwagi: Kolejne "okrycie stulecia": najstarszy (jaki uda這 mi si odnale潭) plan Cmentarza Pow您kowskiego z numeracj kwater! I tym razem wojskowi oficerowie skrupulatnie zaznaczyli bieg alejek oraz budynki, znajduj帷e si na cmentarzu m.in. stoj帷e na terenach zakupionych kilka lat wcze郾iej pod cmentarz (zob. powi瘯szenia Cmentarza Pow您kowskiego).


Karta var鈴vskogo u醀stka (fragment)

Skala 1 : 16 800.
Korpus Topograf闚 Wojskowych pod dow. por. Kiriczenki.
[B.m. : b.w.], 1875.

毒鏚這: Atlas historyczny Warszawy : wybrane 廝鏚豉 kartograficzne, [oprac. i red. nauk. A. Jankiewicz, P.E. Weszpi雟ki, M. Witecki]. Warszawa : Miasto Sto貫czne Warszawa [etc.], 1999.

Uwagi: Wojskowa dok豉dno嗆 kaza豉 tw鏎com tego planu odnotowa m.in. 瞠 niedawno pozyskane tereny cmentarza nie zosta造 jeszcze zagospodarowane (brak podzia逝 na kwatery, kt鏎y zreszt zosta oddany raczej "symbolicznie"). Pojawi豉 si r闚nie ul. Sm皻na, kt鏎a a do czas闚 II wojny 鈍iatowej oddziela豉 Cmentarz Pow您kowski od kirkutu przy ul. Okopowej.

Niestety, je郵i idzie o szczeg馧y, plan pozostawia troch do 篡czenia. Nie zaznaczono m.in. pewnej tajemniczej nieruchomo軼i w okolicach kw. 177 i 177 wpr., chocia notuj j nawet popularne plany z l. 80-tych XIX w. (zob. ni瞠j).


Warszawa = Var鈴va

Skala [ca 1:16.800], podzia趾a 200 s捫ni. ; Skala [ca 1:300.000], podzia趾a w wiorstach.
Warszawa : Lit. F. Kasprzykiewicz, [ca 1887].

毒od這: e-Biblioteka Uniwersytetu Warszawskiego.

Uwagi: Plan ten jest dosy problematyczny. Uwzgl璠nia bowiem "szczeg馧y" jak np. teren wy陰czony spod poch闚k闚 w dzisiejszych kw. 159-181 oraz wzd逝 ul. Pow您kowskiej mi璠zy Bram III i IV., ale nie notuje zabudowa kancelarii, domu przedpogrzebowego, kaplicy i wozowni, chocia w 1887 r. ju istnia造 i - podobnie jak inne obiekty zaznaczone na czarno - pe軟i造 funkcje "publiczne"...

Warto te zwr鏂i uwag na lini tramwaju konnego, zapewniaj帷ego po陰czenie z "cywilizacj".


Plan goroda Var鈴vy = Plan miasta Warszawy (fragment)

Skala 1 : 16 800.
Wykonany w czerwcu 1888 r., dope軟iony w 1896 r.
Pomiar pod kier. G堯wnego In. W.H. Lindley'a.
Warszawa : [b.w.], 1896.

毒鏚這: Atlas historyczny Warszawy : wybrane 廝鏚豉 kartograficzne, [oprac. i red. nauk. A. Jankiewicz, P.E. Weszpi雟ki, M. Witecki]. Warszawa : Miasto Sto貫czne Warszawa [etc.], 1999.

Uwagi: Jest to jeden z wielu plan闚 Warszawy wykonanych przy okazji budowy sieci kanalizacyjno-wodoci庵owej. Podobnie jak plany Koriota, pomiary Lindley'owskie wykorzystywano i potem, w tym wypadku jeszcze w osiem lat p騧niej.

Cmentarz Pow您kowski zosta tu ukazany prawie w swych dzisiejszych granicach. Po przeciwnej stronie ul. Pow您kowskiej dok豉dnie oddano rozplanowanie kaplicy i budynk闚 "gospodarczych" (kancelarii, wozowni, stajni).


Warszawa przedwojenna : plan miasta z 1939 r. (fragment)

Skala 1 : 25 000.
Wyd. 2, popr.
Warszawa : PiTR Kartografia, 2004.

Uwagi: Gdyby nie data wydania i kilka szczeg馧闚, mo積a by "sprzedawa" ten plan, jako przedstawiaj帷y stan dzisiejszy.

Rzczywi軼ie, granice nekropolii nie uleg造 dot康 zmianie, natomiast praktycznie przesta造 istnie zabudowania po drugiej stronie ul. Pow您kowskiej, kt鏎ych uk豉d skupulatnie odnotowano.


Fotoplan zniszczonej Warszawy z czerwca 1945 r.

Aplikacja Serwisu mapowego m.st. Warszawy. Po za豉dowaniu strony g堯wnej nale篡 wybra: Dost瘼ne serwisy - Warszawa historyczna - Ortofotomapa 1945.
Uwaga! Serwis wymaga przegl康arki Internet Explorer w wersji co najmniej 7, Mozilla Firefox w wersji co najmniej 3 lub Chrome.

 

 

Zebra豉 i oprac.: Sowa
1.11.2010


Do g鏎y