Sztuka Cmentarza Pow您kowskiego


Nagrobek Ignacego Komorowskiego

Dane podstawowe

Data wystawienia: 1859 r.
Data renowacji: 1979 r., 2008 r.
Tw鏎ca: Wojciech 安i璚ki
Materia造: kamie
Lokalizacja nagrobka: kw. 13

Pochowani

1. Komorowsk Ignacy (1824-1857)

Inskrypcje

bd.

Historia nagrobka

Ignacy Komorowski, jako si ju rzek這, cieszy si ogromn popularo軼i1. Podziwiano jego utwory, ale te z pewno軼i 瘸這wano m這dego, obiecuj帷ego muzyka, z這穎nego nieuleczaln chorob. Nic zatem dziwnego, i na jego pogrzeb w ko軼iele oo. Bernardyn闚 przyby造 t逝my, a trumn niesiono na ramionach a do samych bram Cmentarza Pow您kowskiego.

Rych這 te zawi您a si komitet budowy stosownego pomnika dla zmar貫go kompozytora. Zbi鏎k funduszy na ten cel prowadzili przyjaciele zmar貫go m.in. 酥iewak Tomasz Zahorowski i trzeba przyzna, 瞠 spo貫cze雟two nie 瘸這wa這 pieni璠zy na ten cel.

Ju pod koniec roku komitet mia do wyboru dwa projekty. Pierwszy, nades豉ny jeszcze w listopadzie przez Wojciecha 安i璚kiego, przedstawia wiejskiego ch這pca (nawi您anie do tekstu Wiejskie ch這pi ?) k豉d帷ego wieniec z nie鄉iertelnik闚 na lirze znajduj帷ej si u st鏕 krzy瘸. Drugi projekt, autorstwa Teodora Schoena, nawi您ywa do typowych, utrzymanych w neoklasycznej stylistyce nagrobk闚, mia bowiem form sarkofagu, ozdobionego popiersiem zmar貫go, a przy czterech rogach umieszczono pos庵i anio堯w (geniuszy) gasz帷ych pochodnie.

Komitet jednog這郾ie uzna projekt 安i璚kiego. I nie chodzi這 tu tylko o jego cen (koszty oszacowano na 450 rubli, podczas gdy projekt Schoena na 1000 rubli) :-)

Gipsowy model 安i璚ki wystawi w 1858 r. na Krajowej Wystawie Sztuk Pi瘯nych, gdzie r闚nie zyska pochlebne opinie m.in. od znanego i szanowanego rze嬌iarza W豉dys豉wa Oleszczy雟kiego. Tym niemniej pomnik nie by jeszcze oficjalnie zatwierdzony i w prasie pojawi造 si g這sy, aby otworzy konkurs tak瞠 dla innych rze嬌iarzy, skoro pomnik ma by wystawiony ze sk豉dek ca貫go spo貫cze雟twa. Uznaj帷 s逝szno嗆 tych 膨da Zahorowski stara si zebra komitet, sk豉daj帷y si z szanowanych obywateli i artyst闚, kt鏎zy mieliby ocenia nadsy豉ne prace. Czy to jednak ze skromno軼i, czy te lenistwa nikt si ku temu nie kwapi i sprawa nagrobka dla Ignacego Komorowskiego stan窸a w martwym punkcie. Z pomoc przysz豉 ta sama "opinia publiczna", przypominaj帷 na 豉mach m.in. "Kuriera Warszawskiego", i skoro do tego czasu nikt nie zg這si pretensji, za瘸le ani innych projekt闚, znakiem to powszechnego przyzwolenia i nale篡 bra si do pracy.

Tak wi璚 dopiero w marcu 1859 r. 安i璚ki przyst徙i do odkuwania swojego pachol璚ia. Pierwotny pomys rze嬌iarza jako podstaw krzy瘸 przewidzia zwyk造 prostopad這軼ian, ale za rad Wojciecha Gersona 安i璚ki zmieni j na sporych rozmiar闚 g豉z.

Pomnik wystawiono na Cmentarzu Pow您kowskim 30 lipca 1859 r.

Zatrzymajmy si wreszcie przy samej rze嬌ie. Jest to w豉軼iwie rozwini璚ie pomys逝 z nagrobka Paw豉 Le郾iewskiego, redaktora pisma "Kmiotek" (zm. 1855 r.; kw. 24, wystawiony w 1856 r., praktycznie doszcz皻nie zniszczony). Przedstawia on wiejsk dziewczyn, kt鏎a w豉郾ie przerwa豉 積iwa (przy jej nogach widzimy snopek zbo瘸 i sierp) i przysz豉 z這篡 bukiet mak闚ek na grobie pana redaktora.

Jednak pomnik Komorowskiego zosta pomy郵any raczej jako mini scenka rodzajowa, pewien sentymentalny obrazek. Maria Irena Kwiatkowska zwraca tak瞠 uwag na krzy, "udaj帷y" zbity z drewnianych bali, jak瞠 powszechny na wiejskich grobach. To w豉郾ie ten z nagrobka Komorowskiego mia zapocz徠kowa p騧niejsz mod na tego typu krzy瞠, malowniczo oplecione bluszczem lub innym kwieciem, nawi您uj帷 w ten spos鏏 do sielskich-wiejskich cmentarzyk闚.

Grobowiec Komorowskiego zyska uznanie "publiczno軼i", a tak瞠 sta si natchnieniem dla nast瘼nych pokole rze嬌iarzy. Ot, np. w 1904 r. na grobie m這do zmar貫go muzyka Bronis豉wa Brezovara (1883 - 22 sierpnia 1901; cmentarz katolicki w Kursku) wystawiono dzie這 Romana Lubowickiego, dla kt鏎ego niew徠pliw inspiracj by w豉郾ie pomnik Ignacego Komorowskiego. Wyb鏎 by zapewne nieprzypadkowy, gdy obaj zmarli s逝篡li tej samej muzie. Dzie這 Lubowickiego mocno jednak "tr帷i" manier akademick, jest cokolwiek pretensjonalne i daleko mu do spontaniczno軼i wiejskiego pachol璚ia 安i璚kiego.

A co na to krytyka? W dziesi耩 lat po wystawieniu nagrobka Komorowskiego Wojciech Gerson wytyka, 瞠: "(...) nie symbolizuje 瘸lu ani ho責u pami璚i."2

Z kolei w 1907 r. nagrobkiem zachwyca si Wiktor Gomulicki, pisz帷 na 豉mach "Tygodnika Ilustrowanego":

"Ten skromny, dzi podobno w gruz sypi帷y si, pomniczek jest najpi瘯niejszym, a mo瞠 jedynie pi瘯nym ze wszystkich, kt鏎ymi tak g瘰to usiano cmentarz Pow您kowski. (...) Ale arcydzie這, uznane czy nie uznane, pozostaje arcydzie貫m. Kto w g御zczach cmentarnych odszuka rze嬌 安ieckiego, a Polakiem jest i nie ma duszy znieprawionej kosmopolitycznym modernizmem, dozna uczucia zb陰kanego w璠rowca, kt鏎y sw鎩 dom rodzinny odnalaz. Serce mu zabije, w my郵ach jego uczyni si jasno, poczuje to niezr闚nane, nieprzep豉cone tchnienie swojsko軼i, kt鏎e krzepi i uzdrawia. Ta sama bowiem swojsko嗆, kt鏎a owiewa "Kalin" Komorowskiego i Lenartowicza, bije fal wezbran z "Kaliny" 安i璚kiego."3

Dalej Gomulicki bardzo krytycznie wypowiada si o 闚czesnej akademickiej rze嬌ie cmentarnej i zauwa瘸:

"Wi璚 trzeba by這 mie szalon odwag, 瞠by do tego 鈍iata sztywnych, tandetnych, kamieniarsko-klasycznych szablon闚 wprowadzi - ch這pca wiejskiego, z go陰 g這w, bosemi nogami, w przepasanej krajk koszulinie, trzymaj帷ego w jednej r璚e wianek z kwiat闚 polnych, w drugiej fujark... Fujarka pastusza przy tr帳ach archanielskich, lampach pompeja雟kich, starorzymskich pochodniach, greckich alfach i omegach!... (...) grobowiec (...) z napisem "如iewakowi Kaliny" 鈍ieci, jak zwiastun odrodzenia... nie klasycznego naturalnie, lecz narodowego."4

Podkre郵ano te, i owo wiejskie ch這pi doskonale oddaje: "(...) charakter pie郾i Komorowskiego natchnionej ludow nut."5

W 1891 r. anonimowy wielbiciel, u篡waj帷y inicja堯w K.G., sfinansowa umieszczenie dzie豉 安i璚kiego na betonowym postumencie. Tym niemniej Wiktor Gomulicki sugeruje, i na pocz徠ku XX w. pomnik "sypa si w gruz"6. Na szcz窷cie jako przetrwa wojn i w 1979 r. zosta poddany gruntownej renowacji. Ostatnie zabiegi konserwatorskie wykonano w 2008 r., przywracaj帷 m.in. pierwotny modelunek w這s闚 ch這pca oraz fujark. Dzi (koniec 2008 r.) pomnik jest 鈍ie簑tki i czy軼iutki, pytanie na jak d逝go?

© Sowa
30.05.2010

Przypisy

  1. Oprac. na podst.: W. Gomulicki, Trzy "Kaliny" [w:] "Tygodnik Ilustrowany" 1907, nr 43, s. 873 ; M.I. i M. Kwiatkowscy, Historia Warszawy XVI - XX w. : zabytki m闚i, Warszawa 1998, s. 241.
  2. Podaj za M.I. i M. Kwiatkowscy, Historia Warszawy XVI - XX w. : zabytki m闚i, Warszawa 1998, s. 241.
  3. W. Gomulicki, Trzy "Kaliny" [w:] "Tygodnik Ilustrowany" 1907, nr 43, s. 873.
  4. W. Gomulicki, op. cit., s. 873.
  5. Podaj za: M.I. i M. Kwiatkowscy, op. cit., s. 241.
  6. W. Gomulicki, op. cit., s. 873.


Do g鏎y