Sztuka Cmentarza Pow您kowskiego


Nagrobek Wiesi Minchejmer

Dane podstawowe

Data wystawienia: 1907 r.
Data renowacji: 1984 r.
Tw鏎cy: Bar這miej Mazurek (sygnowany)
Materia造: kamie
Lokalizacja nagrobka: kw. 174

Pochowani

Minchejmer Wiesia (1891-1906)

Inskrypcje

I. Marmurowa p造ta na froncie coko逝:

"Ukochanej c鏎ce
Wiesi
Minchejmer
zgas貫j w 15tej wie郾ie 篡cia
d. 12 kwietnia 1906 r."

II. Lewa 軼iana coko逝:

"By豉, jak anio bia造, co na ziemi go軼i,
by uczy ludzi dobra, pi瘯na i czysto軼i,
lecz nim skrzyde趾iem szersze zakre郵i豉 ko豉,
przysz豉 鄉ier i zabra豉 do Niebios anio豉,
pozostawiwszy tutaj po twojej go軼inie
szczery 瘸l r闚ie郾iczkom, rozpacz twej rodzinie
i te s這wa poety jedyn os這d,
瞠 "kochani przez Boga umieraj m這do"

Historia nagrobka

Spo鈔鏚 pow您kowskich rze嬌 figuralnych pomniczek Wiesi Minchejmer z pozoru niczym si nie wyr騜nia, ot, kolejna figurka anio趾a, kt鏎y zbyt wcze郾ie opu軼i ten pad馧 貫z i cierpienia. A jednak z r騜nych wzgl璠闚 warto si przy nim zatrzyma.

Nagrobek starszej Minchejmer闚ny wyszed bowiem z pracowni nie byle kogo, bo cenionego i utalentowanego rze嬌iarza tj. Bart這mieja Mazurka. Przypomina o tym sygnatura na podstawie pos庵u ("B. Mazurek 1907"), ale te w 闚czesnej prasie znalaz豉 si stosowna "reklama"1.

Artysta umie軼i nad grobem Wiesi ni mniej ni wi璚ej, tylko jej pe軟opostaciow podobizn. W豉軼iwie, pomijaj帷 niewielkie skrzyd豉 i du瞠 wymiary, pomniczek 闚 鈍ietnie nadawa豚y si na dekoracj kominka, uzupe軟iaj帷 zbi鏎 rodzinnych portret闚 czy fotografii. Bart這miej Mazurek - wed逝g opinii wsp馧czesnych dziennikarzy - dobrze uchwyci bowiem podobie雟two rys闚 naszego anio趾a, a zarazem z typow dla siebie skrupulatno軼i odda str鎩 dziewczynki (uwa積e oko wypatrzy np. wz鏎 na staniku sukienki, niewielki golfik oraz urocze kokardki na bucikach). 安iadectwem mistrzostwa d逝ta s tak瞠 mi瘯kie, malownicze fa責y sp鏚nicy, poruszonej jakim mi璠zysferowym wiatrem.

Od fotografii portretowej figur Minchejmer闚ny r騜ni jednak kilka innych szczeg馧闚 ni tylko atrybuty "anielsko軼i". Szczeg馧闚 przypominaj帷ych, 瞠 nie jeste鄉y w salonie pa雟twa Minchejmer tylko na cmentarzu.

Pi瘯ne kwiaty, zdobi帷e cok馧 pomnika (zw豉szcza lilie pr篹帷e si wzd逝 jego kraw璠zi), symbolizuj wi璚 pi瘯no i niewinno嗆 zmar貫j, ale te przemijanie. Jakby "na pocieszenie" ko這 n鏬 dziewczynki znalaz si jednak pie d逝gowiecznego d瑿u, nawi您uj帷y do wiary w nie鄉iertelno嗆 duszy ludzkiej.

Nie mog這 te zabrakn望 bardziej oczywistych odniesie tj. poezji nagrobnej. Tym razem nie by豉 to "tw鏎czo嗆 w豉sna" cioci/wujka o ambicjach Mickiewiczowskich, tylko utw鏎 pi鏎a znanego w闚czas dziennikarza i felietonisty Artura Gliszczy雟kiego (1869-1910, zob. inskrypcja II)2.

Wr鵵my jeszcze do kwestii "ikonograficznych". Warto zauwa篡, 瞠 nasz anio貫k jest wyj徠kowo hmm... wyro郾i皻y. Dziewczynka zmar豉 w wieku okre郵anym dawniej jako podlotek, czyli ju nie dziecko, a jeszcze nie doros造. Wiele si w 篡ciu naogl康a豉m nagrobk闚 (zw豉szcza "anielskich"), ale nie spotka豉m drugiego pomnika utrzymanego w konwencji nagrobka dzieci璚ego, a wystawionego nad trumn wi璚ej ni dziesi璚iolatki/ka. Mo積a w tym miejscu "pogdyba" sobie, 瞠 albo rodzice Wiesi naprawd uwa瘸li j za wcielenie cn鏒 wszelakich, albo... widzieli gdzie pomnik, kt鏎y tak bardzo im si podoba, i postanowili go wystawi swojej pociesze, nawet za cen 豉mania "kanon闚".

Ostatnia hipoteza wbrew pozorom wcale nie jest tak znowu czyst fantastyk, gdy w sztuce sepulkralnej poj璚ie "praw autorskich" z za這瞠nia nie istnia這 (zob. Sztuka nagrobna Cmentarza Pow您kowskiego w "zarysie" Presja oryginalno軼i? [link]). By mo瞠 pope軟iam jak捷 "nadinterpretacj" fakt闚, ale nagrobek Wiesi zdaje si by inspirowany pomniczkiem innego anio趾a tj. dziewi璚ioletniej Zosi Stopczyk (zm. 1894 r.) na Cmentarzu Ewangelicko-Augsburskim w Warszawie. Obie rze嬌y ukazano w pe軟ej postaci oraz w lekkim kontrapo軼ie. Na sw鎩 spos鏏 s te bardzo statyczne, chocia to og鏊ne wra瞠nie rozwiewa (dos這wnie ;)) poruszenie sp鏚nicy Wiesi, zreszt moim subiektywnym zdaniem nieco zbyt gwa速owne, niepasuj帷e do ca貫j kompozycji. Wreszcie, zar闚no figurka Zosi, jak i Minchejmer闚ny maj cechy portret闚.

Ka盥y nagrobek jest zawsze 鈍iadectwem jakiej tragedii, ale 鄉ier Wiesi musia豉 by dla rodziny bolesnym ciosem, cho - patrz帷 ch這dnym okiem badacza - tak瞠 okazj do podkre郵enia swojego presti簑. W prasie znalaz造 si bowiem a dwa nekrologii ("Kurier Warszawski" 1906 nr 103 i 104) oraz podzi瘯owanie za udzia w pogrzebie ("Kurier Warszawski" 1906 nr 106), celebrowanym m.in. przez profesora seminarium warszawskiego ks. Antoniego Tauera. Osobn uroczysto軼i by這 te przeniesienie zw這k, kt鏎emu towarzyszy這 nabo瞠雟two odprawiane przez wspomnianego ks. Tauera i kapelana pow您kowskiego ko軼io豉 鈍. Karola Boromeusza, ks. Jana Wr鏏lewskiego3. Zastanawiaj帷e jest r闚nie, 瞠 to w豉郾ie Wiesia otrzyma豉 pi瘯ny nagrobek, d逝ta znanego artysty, gdy tymczasem Irusia Minchejmer (1906-1917) musia豉 "zadowoli" si tylko skromn tablic4.

Warto jednak spojrze na rzecz troch z innej strony: jeszcze kilka dekad wcze郾iej nekrolog dziecka w gazecie by rzadko軼i (aczkolwiek nie nagrobek - por. tw鏎czo嗆 Faustyna Cenglera [link]), tymczasem uroczysto軼i, jakie towarzyszy造 ostatniej drodze Wiesi Minchejmer, w niczym nie odbiega造 od schematu pogrzeb闚 doros造ch.

Niestety, czas i warszawski klimat zd捫y造 odcisn望 pi皻no na uroczym nagrobku d逝ta Bart這mieja Mazurka. Ucierpia造 zw豉szcza g鏎ne partie pomnika, przez lata najbardziej nara穎ne na deszcze, kt鏎e nieco rozmy造 kontury m.in. w這s闚 czy rys闚 twarzy Wiesi. "砰cie" nagrobka utrudnia tak瞠 roz這篡sty kasztan, rosn帷y tu za rze嬌 - owszem, bardzo malowniczy i dostojny, ale ograniczaj帷y parowanie wilgoci z kamienia przez co g這wa, skrzyd豉 i ramiona Wiesi wiecznie pokryte s zielonym nalotem. Dzie這 Bart這mieja Mazurka mia這 natomiast wyj徠kowe szcz窷cie je郵i chodzi o uszkodzenia "mechaniczne": w ci庵u swej ponad stuletniej historii straci這 tylko kawa貫k lewego skrzyde趾a5.

Jako si rzek這 na wst瘼ie, pomnik Wiesi Minchejmer jest jednym z wielu, ale w豉郾ie dlatego stanowi doskona造 przyk豉d sztuki i kultury pogrzebowej swego czasu.

© Sowa
30.07.2011

Przypisy

  1. Zbi鏎 rodziny Walerego Przyborowskiego XXIV 12. Archiwum m.st. Warszawy.
  2. Informacja o autorze wiersza podaj za: Zbi鏎 rodziny Walerego Przyborowskiego XXIV 12. Archiwum m.st. Warszawy.

    Artur Gliszczy雟ki (Glisczy雟ki) pisywa g堯wnie do gazet 堯dzkich, ale r闚nie warszawskich. Cz窷 z jego tw鏎czo軼i wydano si w tomikach Z mroki i dymu (1901 r.), Obrazki (1907 r.), Humor i satyra (1912 r.). W 瘸dnym z nich nie by這 wspomnianego wiersza z grobu Wiesi Minchejmer, a z wspomnianej notki prasowej wynika這, 瞠 utw鏎 zosta napisany specjalnie na 篡czenie rodziny zmar貫j.

  3. Zbi鏎 rodziny Walerego Przyborowskiego XXIV 12. Archiwum m.st. Warszawy.

    Imiona i funkcje ksi篹y zidentyfikowano na podst.: Kalendarz informacyjno-encyklopedyczny na rok zwyczajny 1903, Warszawa 1903, s. 610-611.

  4. By mo瞠 powodem "niesprawiedliwego" potraktowania Irusi by豉 I wojna 鈍iatowa.
  5. Zreszt jeszcze niedawno (2011 r.) spoczywa on sobie u st鏕 Wiesi, wystarczy這 tylko posmarowa klejem i przyklei ;)

毒鏚豉

  • Zbi鏎 rodziny Walerego Przyborowskiego XXIV 12. Archiwum m.st. Warszawy.
  • Przemy郵enia w豉sne Sowy ;)


Do g鏎y