Sztuka Cmentarza Pow您kowskiego


Nagrobek Zofii Jankowskiej z d. Rybickiej

Dane podstawowe

Data wystawienia: ok. 1902 r.
Data renowacji: bd.
Tw鏎cy: bd.
Materia造: kamie
Lokalizacja nagrobka: kw. M

Pochowani

1. Jankowska Zofia z d. Rybicka (1874-1902)

Inskrypcje

bd.

Historia nagrobka

Niestety, mimo dok豉dnych ogl璠zin nie uda這 mi si doszuka sygnatury artysty, a ju tym bardziej ustali dok豉dnej daty powstania tej pi瘯nej rze嬌y :( Jednak czasami los u鄉iechnie si nawet do "hieny cmentarnej" ;). Jaka by豉 moja rado嗆, kiedy pewnego pi瘯nego dnia, podczas lektury "Biesiady Literackiej", natkn窸am si ni st康 ni zow康 na pierwowz鏎 anielicy z grobu Zofii Jankowskiej! Ma貫, a cieszy :)

Ot騜, zaduszkowy numer "Biesiady Literackiej" z 1895 r. po鈍i璚ono g堯wnie cmentarzom w這skim, a na ok豉dce redakcja umie軼i豉 zdj璚ie nagrobka d逝ta A. Bettinelli'ego z Cimitero Monumentale w Mediolanie (zob. il. obok). Nietrudno zauwa篡, 瞠 w豉郾ie ten pomnik by inspiracj dla autora rze嬌y na grobie Zofii Jankowskiej.

Inspiracj, ale nie wzorem do bezmy郵nego skopiowania.

Pow您kowski Anio Smutku siedzi wi璚 nie na sarkofagu, lecz na malowniczo poszarpanych ska趾ach, poro郾i皻ych "swojskim" zielem (m.in. paproci). Kto z這郵iwy m鏬豚y zauwa篡, i zapewne nie by這 to zbyt stabilne pod這瞠, gdy pow您kowska Niebianka siedzi o wiele mniej swobodnie, ni jej mediola雟ka kole瘸nka ;P No ale my nie jeste鄉y z這郵iwe, uznajmy wi璚, 瞠 tej uwagi nie by這 ;P

Podobnie jak w "wydaniu" w這skim, pow您kowska anielica trzyma w prawej, wyci庵ni皻ej d這ni kwiat r騜y, kt鏎y zamierza z這篡 na grobie. Natomiast lew r瘯 opiera na urnie (przypominaj帷 bardziej elegancki wazon ni naczynie na prochy ludzkie ;)), ustawion jednak nie na sarkofagu, lecz z豉manej kolumnie, kt鏎ej resztki mo瞠my zobaczy u st鏕 anio豉. Tam te znajduje si p造ta grobowca ozdobiona z這穎nym wcze郾iej kwieciem.

Obie figury zosta造 odziane w suknie o d逝gich r瘯awach, sporz康zone z dosy grubej materii i okrywaj帷e posta "od st鏕 do g堯w". Jednym s這wem ubrane s przyzwoicie, jak wypada niebia雟kiej wys豉nniczce oraz miejscu, gdzie przebywa tj. cmentarzowi. W Polsce by這 to oczywiste, jednak na w這skich cmentarzach r騜nie bywa這 z "obyczajno軼i" ;)

W這ski pomnik jest jednak nieco ubo窺zy w elementy symboliczne. W obu wypadkach mamy co prawda Anio豉 Smutku i/lub 妃ierci, sk豉daj帷ego na grobie kwiat - znak m這dego, zbyt wcze郾ie przerwanego 篡cia. Niebianka opiera si te o urn (przemijanie, marno嗆, 鄉ier). Og鏊ne przes豉nie zosta這 jednak wzmocnione poprzez dodanie strzaskanej kolumny, symbolizuj帷ej przerwane 篡cie ludzkie.

W por闚naniu z mediola雟kim pierwowzorem, nagrobek Zofii z Rybickich Jankowskiej jest bardziej smuk造 i statyczny - wr璚z nieco sztywny. Nie mog si oprze wra瞠niu, i warszawski(?) artysta stara si nieco "poprawi" warsztat swojego w這skiego kolegi. Pos庵 z Cimitero Monumentale zdaje si w niekt鏎ych miejscach zaledwie szkicem, co wida np. na sukni anio豉, gdzie draperie zaznaczonej raczej symbolicznie ni realistycznie (czy瘺y powiew modernizmu?). Rze嬌iarz polski(?) bardziej przy這篡 si w tej kwestii, pi瘯nie modeluj帷 r闚nie w這sy anielicy i uk豉daj帷 je w malownicze fale i loczki.

Wydaje si ponadto, 瞠 wymowa obu pomnik闚 by豉 troch inna, podobnie zreszt, jak w og鏊e charakter cmentarzy w這skich i polskich. Na zdj璚iu z "Biesiady Literackiej" nie widzimy co prawda wyrazu twarzy anio豉, ale kilka stron dalej redakcja zamie軼i豉 okoliczno軼iowy wiersz pt. W Dzie Zaduszny, gdzie znajdziemy wyra幡e nawi您anie do pomnika z Cimitero Monumentale. Czytamy wi璚:

"Dzieci Italii, ten artyst闚 nar鏚,
Kiedy kunsztownie zdobi swe cmentarze,
Nie godz si na to, by cierpienia zar鏚
Wykrzywia ryte na grobowcach twarze -
W uplastycznieniu strasznej 鄉ierci grozy
Nie upatruj jej apoteozy.

Ich Anio 妃ierci wdzi璚zny jest i cichy,
Lew si r瘯 wspiera na 透awnicy,
A w wianki zwite kwiateczk闚 kielichy
Mi這郾ie sypie na groby z prawicy
By tych co zmarli uradowa duchy,
A tym co umr by doda otuchy. (...)"1

Tymczasem na szczup貫j twarzy pow您kowskiej figury wida cichy smutek, jakby melancholiczn zadum nad 鄉ierci, a mo瞠 i 篡ciem zmar貫j.

Nagrobek Zofii z Rybickich Jankowskiej nie jest mo瞠 zbyt wyr騜niaj帷y, je郵i chodzi o poziom artystyczny, czy sam pomys. Jak jednak powiedzia造鄉y sobie w innym miejscu, w sztuce sepulkralnej najbardziej liczy si wra瞠nie, a nie koncept. I rzeczywi軼ie! Kiedy spogl康amy w twarz anio豉 - pe軟 smutku i jakby rezygnacji - jaki 瘸l ogarnia serce. 荑 nastr鎩 pot璕uje jeszcze zagadkowe epitafium, b璠帷e poetyckim zapisem jakiej 篡ciowej tragedii.

Pomnik by chyba niedawno (w ci庵u ostatnich 10 lat) odnawiany, jednak warszawski klimat ju da mu si we znaki: spor powierzchni pokrywaj porosty i mech, a na powierzchni kolumny rysuj si p瘯ni璚ia.

© Sowa
30.05.2010

Przypisy

  1. E.C., W Dzie Zaduszny, "Biesiada Literacka" 1895, nr 44, s. 275.


Do g鏎y